Trong tác phẩm Cuộc đời Đức Kitô (Life of Christ), Chân phước Fulton J. Sheen viết: “Ngày nay, rất ít người tin vào ma quỷ, và điều đó khiến ma quỷ vô cùng hài lòng. Nó luôn tìm cách lan truyền tin tức về chính cái chết của mình. Bản chất của Thiên Chúa là hiện hữu, và Người tự định nghĩa mình là: ‘Ta là Đấng Hiện Hữu.’ Bản chất của ma quỷ là sự dối trá, và nó tự định nghĩa mình là: ‘Ta là kẻ không hiện hữu.’ Satan chẳng mấy khó khăn đối với những người không tin vào nó; bởi họ vốn đã đứng về phía nó.”
Mặc dù không thể phủ nhận rằng nhiều người Công giáo, kể cả một số linh mục và giáo lý viên, muốn giữ im lặng về Satan, nhưng Sách Giáo lý của Hội thánh Công giáo thì không như vậy.
Sách Giáo lý khẳng định: “Đằng sau sự lựa chọn bất tuân của tổ tông chúng ta là tiếng nói quyến rũ, chống lại Thiên Chúa, khiến họ sa vào sự chết vì lòng ghen ghét. Kinh thánh và Thánh truyền của Hội thánh nhìn nhận nơi hữu thể này một thiên thần sa ngã, được gọi là ‘Satan’ hay ‘ma quỷ’” (số 391).
Sách Giáo lý còn ghi nhận rằng Hội thánh “dạy rằng Satan trước hết là một thiên thần tốt lành, do Thiên Chúa tạo dựng”, rồi trích dẫn Công đồng Latêranô IV, được triệu tập năm 1215: “Ma quỷ và các thần dữ khác quả thật đã được Thiên Chúa tạo dựng với bản tính tốt lành, nhưng chính chúng đã trở nên xấu xa do hành động của mình.”
“Nó không thể ngăn cản việc xây dựng Nước Thiên Chúa”
Theo giáo huấn của Sách Giáo lý, Satan là một thụ tạo thuần túy thiêng liêng, có quyền lực đáng kể, nhưng không vô hạn. Sách Giáo lý dạy: “Nó chỉ là một thụ tạo, mạnh mẽ vì là thần linh thuần túy, nhưng vẫn chỉ là một thụ tạo. Nó không thể ngăn cản việc xây dựng Nước Thiên Chúa.”
Satan hành động trong thế gian vì lòng thù ghét Thiên Chúa và Nước Trời do Đức Giêsu Kitô thiết lập. Qua đó, nó “có thể gây ra những thiệt hại nghiêm trọng – về phương diện thiêng liêng và, cách gián tiếp, cả về phương diện thể lý – cho mỗi người cũng như cho xã hội…”. Tuy nhiên, những hành vi phá hoại ấy chỉ có thể xảy ra vì được “Thiên Chúa quan phòng cho phép; sự quan phòng này mạnh mẽ và dịu dàng hướng dẫn lịch sử nhân loại và vũ trụ” (số 395).
Đặc điểm cốt yếu trong hoạt động phản nghịch của ma quỷ là tính kiêu ngạo. Cuối cùng, tính kiêu ngạo biểu lộ qua khát vọng muốn trở nên “như Thiên Chúa”, nhưng không nhìn nhận, không biết và không yêu mến Thiên Chúa. Sách Giáo lý giải thích: “Được đặt trong tình trạng thánh thiện, con người được Thiên Chúa định cho trở nên hoàn toàn ‘được thần hóa’ trong vinh quang. Bị ma quỷ cám dỗ, con người muốn ‘nên như Thiên Chúa’, nhưng ‘không có Thiên Chúa, trước mặt Thiên Chúa và không theo Thiên Chúa’” (số 398; xem số 414).
Điều này vang vọng giáo huấn của các nghị phụ Công đồng Vatican II trong Hiến chế mục vụ Gaudium et Spes (Vui mừng và Hy vọng): “Mặc dù được Thiên Chúa tạo dựng trong tình trạng thánh thiện, nhưng ngay từ khởi đầu lịch sử, con người đã lạm dụng tự do của mình, theo sự xúi giục của Ác thần. Con người đã chống lại Thiên Chúa và tìm cách đạt tới mục đích của mình bên ngoài Thiên Chúa” (số 13).
Những hình ảnh về ma quỷ: con rắn và con rồng
Ở phần mở đầu cũng như phần kết thúc của Kinh thánh, ma quỷ được mô tả dưới hình ảnh con rắn. Nó là “con vật xảo quyệt nhất trong mọi con vật mà Đức Chúa là Thiên Chúa đã làm ra…” (St 3,1), và cũng là “con rồng, con rắn xưa, tức là ma quỷ hay Satan…” (Kh 20,2).
Tuy nhiên, cách Cựu ước trình bày về Satan khá phức tạp, thậm chí đôi khi còn mang tính mơ hồ. Từ tiếng Do Thái “satan” không xuất hiện thường xuyên trong Cựu ước; khi xuất hiện, từ này thường diễn tả một hành động – cản trở, chống đối hoặc tố cáo – hơn là chỉ một hữu thể cụ thể. Đôi khi, từ này được dùng để mô tả hoạt động của cả con người lẫn các hữu thể trên trời được sai đến để ngăn chặn hoặc chống lại hành vi của kẻ làm điều sai trái, đồng thời thi hành vai trò tác nhân thực hiện sự phán xét thay mặt Thiên Chúa.
Sách Sử biên niên quyển thứ nhất thuật lại rằng: “Satan đứng lên chống lại Israel và xúi giục vua Đavít kiểm kê dân Israel” (1 Sb 21,1). Tuy nhiên, chính trong câu chuyện nổi tiếng về ông Gióp, tên gọi này mới được dùng để chỉ một nhân vật cụ thể, “Satan”, có nhiệm vụ điều tra và thử thách các việc làm cũng như phẩm chất của con người.
Khi được Thiên Chúa hỏi: “Ngươi từ đâu tới?”, Satan trả lời: “Dạo quanh cõi đất và rảo khắp đó đây” (G 2,2). Những thử thách mà ông Gióp phải chịu sau đó diễn ra trong những giới hạn rõ ràng do Thiên Chúa đặt ra. Vì thế, Satan được trình bày như một tác nhân thuộc quyền Thiên Chúa, chưa bộc lộ rõ sự chống đối công khai đối với Ngài.
Sách ngôn sứ Dacaria trình bày Satan như kẻ tố cáo ông Giôsuê, vị thượng tế. Vì thế, Satan bị Thiên Chúa quở trách: “Xin Đức Chúa quở trách ngươi, hỡi Satan! Xin Đức Chúa, Đấng đã chọn Giêrusalem, quở trách ngươi!” (Dcr 3,1-2).
Tuy nhiên, đến thời Đức Kitô, từ “Satan” đã trở thành tên riêng để chỉ một hữu thể có nguồn gốc từ trời, nay công khai chống lại Thiên Chúa, tìm cách phá hoại công trình tạo dựng và hủy diệt nhân loại. Trong các tác phẩm ngụy thư Do Thái, Satan được mô tả là thủ lãnh các thần dữ, bị trục xuất khỏi trời vì từ chối nhìn nhận con người là hình ảnh của Thiên Chúa (x. St 1,26-27).
Nguồn gốc thiên thần của Satan
Satan vốn là một thiên thần, một hữu thể thuần túy thiêng liêng, được Thiên Chúa tạo dựng để tôn vinh Ngài và thi hành công việc của Ngài. Được ban cho ý chí tự do, Satan cùng các thiên thần khác đã chọn nổi loạn chống lại Đấng Tạo Hóa và bị trục xuất khỏi trời.
Biến cố gây xáo trộn trật tự vũ trụ ấy được nhắc đến trong Thư thứ hai của Thánh Phêrô, khi nói về các thiên thần đã phạm tội (2 Pr 2,4), cũng như trong Thư thứ nhất của Thánh Gioan, với lời khẳng định: “Ma quỷ phạm tội ngay từ lúc khởi đầu” (1 Ga 3,8).
Ngôn sứ Isaia cũng có một đoạn văn bí ẩn (Is 14,12), mô tả việc Lucifer, “sao mai, con của rạng đông”, từ trời sa xuống. Tên gọi “lucifer” bắt nguồn từ tiếng Latinh, có nghĩa là “kẻ mang ánh sáng”. Tuy nhiên, hình ảnh dài nhất và sống động nhất về cuộc nổi loạn trên trời được trình bày trong sách cuối cùng của Kinh thánh là Sách Khải huyền: “Bấy giờ, có giao chiến trên trời: Tổng lãnh thiên thần Micae và các thiên thần của ngài giao chiến với con Rồng. Con Rồng cùng các thiên thần của nó cũng giao chiến. Nhưng nó không thắng được, và cả bọn không còn tìm thấy chỗ đứng trên trời nữa. Con Rồng khổng lồ bị tống ra, đó là con rắn xưa, mà người ta gọi là ma quỷ hay Satan, tên chuyên mê hoặc toàn thể thiên hạ; nó bị tống xuống đất, và các thiên thần của nó cũng bị tống xuống với nó” (Kh 12,7-9).
Chính Chúa Giêsu là Đấng thường xuyên nhắc đến Satan nhất trong Tân ước. Người gọi Satan là “thủ lãnh thế gian này” (Ga 12,31), là kẻ sát nhân, kẻ nói dối và là cha của sự dối trá (Ga 8,44). Người cũng giảng dạy rằng một khía cạnh cốt yếu trong công trình cứu độ Người thực hiện là phá hủy quyền lực của Satan trong thế gian: “Giờ đây, thủ lãnh thế gian này sắp bị tống ra ngoài! Phần Tôi, một khi được giương cao lên khỏi mặt đất, Tôi sẽ kéo mọi người lên với Tôi” (Ga 12,31-32).
Chúa Giêsu chiến đấu chống Satan trong Kinh thánh
Cuộc xung đột giữa Chúa Giêsu và thủ lãnh thế gian này được thể hiện xuyên suốt các sách Tin mừng, dù đôi khi chỉ được diễn tả cách gián tiếp. Chẳng hạn, Chúa Giêsu thường chữa lành những người bị quỷ ám, qua đó biểu lộ quyền năng của Người trên sự dữ và trên “thủ lãnh các quỷ”.
Trong sứ vụ của Chúa Giêsu có một số thời điểm quan trọng khi Người nói về Satan hoặc trực tiếp đối thoại với nó. Trường hợp nổi tiếng nhất là việc Satan cám dỗ Chúa Giêsu trong hoang địa (Mt 4,1-11; Mc 1,12-13; Lc 4,1-13; Sách Giáo lý Hội thánh Công giáo, số 540). Cuộc đối đầu này đã mở đầu sứ vụ công khai của Chúa Giêsu.
Chúa Giêsu biết rằng cũng như chính Người đã bị ma quỷ cám dỗ và đối đầu, các môn đệ và Hội thánh của Người cũng sẽ phải chịu những cuộc tấn công dữ dội từ Satan và các thiên thần của nó. Người nói với ông Phêrô rằng quyền lực âm phủ sẽ tìm cách tiêu diệt Hội thánh, nhưng sẽ không thắng được Hội thánh (Mt 16,18). Người cũng nói với ông: “Này anh Simon, anh Simon ơi, kìa Satan đã xin được sàng anh em như người ta sàng gạo” (Lc 22,31). Những lời này cho thấy một phần những gian nan mà các Tông đồ sẽ phải chịu đựng.
Mặc dù Thánh Phêrô đã chối Chúa Giêsu, ngài vẫn ăn năn về tội lỗi của mình. Trái lại, Giuđa đã bị Satan cám dỗ và phản bội Chúa Giêsu (Ga 13,2.27).
Satan không thể khiến chúng ta phạm tội
Satan cám dỗ chúng ta phạm tội, nhưng không thể cưỡng ép chúng ta phạm tội; chính chúng ta lựa chọn phạm tội hay không. Trong Thư của mình, Thánh Giacôbê viết: “Anh em hãy phục tùng Thiên Chúa. Hãy chống lại ma quỷ; chúng sẽ chạy xa anh em” (Gc 4,7).
Vậy điều gì sẽ xảy ra với Satan khi lịch sử trần thế kết thúc? Ngay trước khi chịu nộp, Chúa Giêsu đã nói với các môn đệ rằng ma quỷ và các thiên thần của nó sẽ phải chịu “lửa đời đời”, vốn được chuẩn bị dành cho chúng (Mt 25,41).
Vào ngày tận thế, sau khi được phép thử thách các tín hữu trong một thời gian (Kh 20,7), Satan sẽ bị “quăng xuống hồ lửa và diêm sinh, nơi con Thú và ngôn sứ giả đã bị quăng vào. Ngày đêm, chúng sẽ bị hành hạ đến muôn thuở muôn đời” (Kh 20,10).
Tác giả: Carl E. Olson (osvnews.com)
Chuyển ngữ: Lm. Titô Trần Nguyên Lãm
Trích nguồn: hdgmvietnam.com
